Rassenmengsels van wintertarwe: Ervaringen van seizoen '24-'25

Buitenlands onderzoek: Rassenmengsels

Dit is een praktijk die in UK en Frankrijk al op grotere schaal wordt uitgevoerd. Door in te zetten op rassenmengsels brengen we diverse genetica op het perceel. Dit leidt tot een grotere veerkracht van het perceel, waarbij de rassen elkaar compenseren. Elk ras heeft specifieke eigenschappen naar ziektetolerantie, opbrengstpotentieel, legergevoeligheid, enz. Als één ras het wat moeilijker heeft in het seizoen door ziekte of weersomstandigheden, kunnen de andere rassen dat verlies deels compenseren. Het uitzaaien van variëteitenmengsels zorgt voor een robuustere teelt en kan er dus een seizoensonafhankelijke stabielere oogst verwacht worden.

Samenstelling rassenmengsel

In deze prakijktgerichte proef werden 4 rassen solo uitgezaaid, en als mengsel. Het mengsel bestond uit een evenredige hoeveelheid van de 4 rassen en werd op voorhand samengesteld. De zaaidichtheid per ras was 400 korrels/m² rekening houdende met het duizendkorrelgewicht per ras en late zaai op de zware kleigrond (zaaidatum 11/11/’24). De opkomst van alle rassen lag in dezelfde lijn. Gemiddeld werden er 338 planten per m² geteld.

De rassen waren genetisch divers, met complementaire eigenschappen (zie tabel hieronder, gebaseerd op de LCG-rassentabellen). Om ervoor te zorgen dat de verschillende rassen op hetzelfde tijdstip zouden afrijpen, werden rassen geselecteerd met eenzelfde vroegheid. Het behandelingsschema van het perceel volgde de gangbare praktijk.

Gewasopvolging met dronebeeld

Tijdens het seizoen werd er geregeld gevlogen met een drone om het gewas op te volgen. Hieruit kunnen we de groenheid berekenen (Figuur 1). Op het dronebeeld is het proefplan zichtbaar, elk ras en het rassenmengsel werd in 3 herhalingen in grote stroken gezaaid.

Figuur 1. Overzichtskaart van de proef met een dronebeeld van 25 april 2025 met de groenheid van het perceel (NDVI waardes 0-1 met 1 als maximale NDVI-waarde).

Van elk ras werd de gemiddelde groenheid bepaald voor iedere dronevlucht. Zo krijgen we een groeicurve per ras (figuur 2). We zien een gelijklopend groeiseizoen voor alle rassen zonder uitschieters. De rassen werden geselecteerd op gelijkmatige groei en afrijping. De dronebeelden bevestigen dat dit effectief het geval was. De stroken met het rassenmengsel bevinden zich midden tussen de andere rassen op vlak van groenheid.

Figuur 2. Groenheid (NDVI) tijdens het groeiseizoen

Per strook werd in een netto-plotje 1,5 meter op 30 meter een opbrengstbepaling uitgevoerd. In onderstaande grafiek staan de gemiddelde opbrengsten over alle herhalingen heen van de rassen solo, van het mengsel en het gemiddelde van de 4 rassen solo.

Ras 1 haalt de hoogste opbrengst 12,4 ton/ha, gevolgd dor ras 3 (11,9 ton/ha) en ras 4(11,6 ton/ha). Opvallend is dat ras 2 met de tweede hoogste groenheid tijdens het seizoen toch de laagste opbrengst heeft. Een mogelijke verklaring is dat dit ras tijdens het seizoen wel meer biomassa ontwikkelde of groenere bladeren vertoonde, maar dat dit zich niet vertaalde in een hogere opbrengst. Dit resultaat sluit bovendien aan bij de verwachting op basis van het eerdere ingeschatte opbrengstpotentieel volgens de LCG-rassentabellen. Het mengsel van de rassen scoort iets lager dan het gemiddelde van de 4 rassen, 10,9 t.o.v. 11,4 ton/ha. Het hectolitergewicht is dan wel hoger, 79,2 kg/hl voor het gemiddelde van de rassen en 80,4 kg/hl voor de mengteelt.

Figuur 3. Opbrengstgrafiek per ras, gemiddelde van de 4 rassen en mengsel

Op onderstaand dronebeeld (14/07/2025) dat net voor oogst (24/07/2025) genomen werd, zie je  in elke strook de gemiddelde opbrengst (ton/ha aan 15% vocht) staan (figuur 3). Er zijn geen extreme verschillen tussen de verschillende herhalingen dus invloed van de veldvariatie is miniem.

Figuur 4. Dronebeeld van 14 juli met voor elke strook de opbrengst in ton/ha (15% vocht)

Er werd regelmatig beoordeeld op ziektes. In het algemeen was de ziektedruk laag. Septoria en Gele roest werden waargenomen en werden beoordeeld met een score van 1 tot 9 (met 9: geen ziekte aanwezig). De scores kan je zien in de tabel hieronder. In april was er wat septoria aanwezig, maar deze verdween tegen eind april, door aanhoudende droge omstandigheden. Voor septoria waren er weinig verschillen te zien tussen de stroken.

Gele roest werd in kleine mate vastgesteld bij ras 2 en 3 op 14 april. Ras 4 en het rassenmengsel scoren het best vooral bij de laatste 2 waarnemingen. Dit is het belangrijkste moment in het groeiseizoen, wanneer het voorlaatste en laatste blad gevormd worden. Door een mengsel uit te zaaien, bleef de aantasting van bladziektes zeer laag. Wat minstens even goed of beter is dan het meest tolerante ras in de mengeling.

Tabel 1. Ziektewaarnemingen doorheen het seizoen van de rassen apart en het mengsel

Conclusies

Door de drogere omstandigheden was er een lagere ziektedruk afgelopen seizoen. Een mengeling van rassen had toch een licht verlagend effect op ziektedruk. Naar opbrengst bracht het mengsel minder op dan het gemiddelde van de 4 rassen. Dus naar opbrengst is er in deze proef geen meerwaarde gemeten.  De doelstelling van een rassenmengsel is risicospreiding (ziekte, legering,…) en om de oogst te stabiliseren. Uit buitenlands onderzoek blijkt dat er een uitgesprokener positief effect is in een seizoen met hoge ziekte- en/of legeringsdruk. Mits een goede combinatie van rassen. Afgelopen seizoen was geen uitgesproken seizoen, waardoor de voordelen van een rassenmengsel minder tot uiting komen. Wat uit deze proef blijkt.

De dronebeelden toonden dat de groenheid en groei van het mengsel vergelijkbaar waren met de afzonderlijke rassen, zonder uitschieters. De rassen werden goed afgestemd op elkaar qua vroegrijpheid  en groeidynamiek, waardoor oogst en gewasbeheer praktisch even eenvoudig blijven als bij een enkel ras.

In samenwerking met/met de steun van